Land Grabbing અંગે ગુજરાતનું Latest Update 2025-2026

ગુજરાતમાં જમીન સંબંધિત વિવાદો અને ગેરકાયદે કબજાના કેસોમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આવા કેસોને રોકવા માટે ગુજરાત સરકારે The Gujarat Land Grabbing (Prohibition) Act, 2020 હેઠળ કડક કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. વર્ષ 2025 અને 2026 દરમિયાન કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સુધારાઓ અને નવી જોગવાઈઓ પણ અમલમાં આવી છે.

આ લેખમાં જાણો Land Grabbing સંબંધિત મહત્વના કાયદાકીય અપડેટ્સ.

1. ગેરકાયદે કબજાવાળી જમીન સરકાર હસ્તક કરવાની નવી જોગવાઈ (2025)

ગુજરાત વિધાનસભાએ Saurashtra Gharkhed, Tenancy Settlement and Agricultural Lands Ordinance, 1949 માં મહત્વપૂર્ણ સુધારો કર્યો છે.

મુખ્ય મુદ્દાઓ

• જો કોઈ વ્યક્તિ ખોટા દસ્તાવેજો અથવા ગેરકાયદે ટ્રાન્સફર દ્વારા જમીનનો કબજો રાખે છે તો Collector જમીન સરકાર હસ્તક કરી શકે છે.
• ગેરકાયદે ટ્રાન્સફર સાબિત થાય તો જંત્રી મૂલ્યના ત્રણ ગણાં સુધી દંડ થઈ શકે છે.
• જમીનને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

2. Gujarat Land Grabbing Act, 2020 હેઠળ હાલની જોગવાઈઓ

આ કાયદા હેઠળ ગેરકાયદે જમીન કબજાને ગંભીર ગુનો માનવામાં આવે છે.

સજા

• 10 વર્ષ સુધીની જેલ.
• ગંભીર કેસોમાં સજા 14 વર્ષ સુધી લંબાવી શકાય છે.

ફરિયાદ કોણ કરી શકે?

• મૂળ જમીન માલિક.
• અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અથવા Forest Rights ધરાવતા વ્યક્તિઓ.

કાર્યવાહી કેવી રીતે થાય?

• જિલ્લા Land Grabbing Committee 21 દિવસમાં ફરિયાદની તપાસ કરે છે.
• FIR નોંધવાનો નિર્ણય થાય તો 7 દિવસમાં FIR થાય છે.
• ચાર્જશીટ સામાન્ય રીતે 30 દિવસમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

અત્યાર સુધીની કાર્યવાહી

• 586 થી વધુ FIR નોંધાઈ ચૂકી છે.
• અંદાજે ₹10,000 કરોડ મૂલ્યની 3047 હેક્ટર સરકારી જમીન મુક્ત કરાવવામાં આવી છે.

3. સરકારી અથવા ભાડાપટ્ટાની જમીન અંગે નવા નિયમો (એપ્રિલ 2025)

જો તમારી પાસે સરકારી જમીન લાંબા સમયથી ભાડાપટ્ટે છે તો સરકાર દ્વારા માલિકી મેળવવાની તક આપવામાં આવી છે.

મુખ્ય નિયમો:

• 7 વર્ષ અથવા તેથી વધુ સમયથી ભાડાપટ્ટે હોય તો અરજી કરી શકાય.
• જંત્રી મૂલ્યના 60% ભરવાથી માલિકી મેળવી શકાય.
• SC, ST અને OBC અરજદારોને 20% સુધી રાહત આપવામાં આવી છે.
• 21 એપ્રિલ 2025 થી બે વર્ષની અંદર Collector સમક્ષ અરજી કરવાની રહેશે.
• સ્ટેમ્પ ડ્યુટી લાગશે નહીં.

4. 12 વર્ષના કબજાનો નિયમ હવે પૂરતો નથી

ઘણા લોકો માને છે કે 12 વર્ષ સુધી જમીન પર કબજો રાખવાથી માલિકી મળી જાય છે.

પરંતુ હવે કાયદાકીય સ્થિતિ અલગ છે.

સરકારી જમીન માટે માત્ર લાંબા સમયનો કબજો પૂરતો નથી. ખાસ કરીને 2026 પછી દસ્તાવેજી પુરાવા વધુ મહત્વના બન્યા છે. માત્ર કબજો બતાવીને માલિકીનો દાવો કરવો સરળ રહેશે નહીં.

તમારી જમીન પર ગેરકાયદે કબજો થયો હોય તો શું કરવું?

જો તમારી જમીન પર કોઈ ગેરકાયદે કબજો કરે તો નીચેના પગલાં લઈ શકો છો.

• જિલ્લા Land Grabbing Committee અથવા Collector સમક્ષ લેખિત અરજી કરો.
• જરૂરી હોય તો સંબંધિત કાયદા હેઠળ FIR નોંધાવો.
• 7/12 ઉતારા, જૂના દસ્તાવેજો, ફોટોગ્રાફ્સ, પંચનામું અને અન્ય તમામ પુરાવા સાચવી રાખો.
• પ્રોપર્ટી સંબંધિત અનુભવી વકીલની સલાહ લો.

મહત્વની નોંધ

દરેક કેસમાં કાયદાકીય પ્રક્રિયા અલગ હોઈ શકે છે. જમીન ખાનગી છે કે સરકારી, ખેતીની છે કે Non-Agricultural (NA) છે, તેના આધારે કાર્યવાહી બદલાય છે. કોઈપણ કાયદાકીય કાર્યવાહી શરૂ કરતા પહેલાં પ્રોપર્ટી વકીલની સલાહ લેવી જરૂરી છે.