સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રજિસ્ટર્ડ વેચાણખતને પુરાવા તરીકે રજૂ કરવા માટે સાક્ષીઓની જુબાની જરૂરી નથી. જાણો આ નિર્ણયની મિલકત સંબંધિત વિવાદો પર શું અસર થશે.
ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે R. Veronica & Anr. v. Rudrayani Devaki (D) Through LRs. & Ors. [2026 LiveLaw (SC) 676] માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ કાનૂની સિદ્ધાંત સ્પષ્ટ કર્યો છે કે રજિસ્ટર્ડ વેચાણખત (Registered Sale Deed)ને પુરાવા તરીકે સ્વીકારવા માટે તેના સાક્ષીઓ (Attesting Witnesses)ની સાક્ષી અથવા Attestationનું પ્રમાણ આપવાની આવશ્યકતા નથી. આ ચુકાદો મિલકત સંબંધિત દાવાઓમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.
કલમ 68 – ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ (હવે ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ) કલમ 68 માત્ર એવા દસ્તાવેજો પર લાગુ પડે છે કે જેમને કાયદા મુજબ Attestation (સાક્ષી દ્વારા પ્રમાણિત કરવું) ફરજિયાત હોય. ઉદાહરણ તરીકે:
- વસિયતનામું (Will)
- ગિફ્ટ ડીડ (Gift Deed)
- મોર્ટગેજ ડીડ (Mortgage Deed) આવા દસ્તાવેજોને સાબિત કરવા ઓછામાં ઓછા એક Attesting Witnessની સાક્ષી જરૂરી બને છે.
વેચાણખત (Sale Deed)નું કાનૂની સ્થાન Transfer of Property Act, 1882 ની કલમ 54 મુજબ વેચાણખતનું Registration ફરજિયાત છે, પરંતુ Attestation ફરજિયાત નથી. આથી, રજિસ્ટર્ડ વેચાણખતને કોર્ટમાં સાબિત કરવા માટે Attesting Witnessને બોલાવવાની કે Attestation સાબિત કરવાની કોઈ કાનૂની ફરજ રહેતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે:
- Section 68 નો ઉપયોગ માત્ર એવા દસ્તાવેજો માટે જ થઈ શકે છે જ્યાં Attestation કાયદા દ્વારા ફરજિયાત હોય.
- રજિસ્ટર્ડ Sale Deed Attestation ફરજિયાત દસ્તાવેજ નથી. તેથી માત્ર Attesting Witnessની ગેરહાજરીના આધારે Sale Deedને અસ્વીકાર કરી શકાય નહીં.
વ્યવહારુ અસર
- રજિસ્ટર્ડ વેચાણખતને પુરાવા તરીકે રજૂ કરવા Attesting Witness જરૂરી નથી.
- મિલકતના વિવાદોમાં અનાવશ્યક તકનીકી વાંધાઓ દૂર થશે.
- નોંધાયેલ દસ્તાવેજોની કાનૂની વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત બનશે.
- કોર્ટો હવે માત્ર Attestationના અભાવે Sale Deedને નકારી શકશે નહીં.
